Những ngày ở xã Trà Cang (thị xã Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh cư dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều khởi đầu xuống núi, tại một quán chợ nhanh nóc Tắk Lăng, thôn 2, phố Trà Cang khách đến tậu hàng nhộn nhịp.
Họ tới đây cốt yếu sắm rượu về uống sau một ngày lên nương nhọc mệt. Trong đám người đó, có nhị người đàn bà là chị Đại dương Thị Néo và Hồ Thị Thiên cầm một con gà đến quán, bộ lông có đốm trắng, đốm quà.
Tôi hỏi: Hai người mang đến đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Chẳng hề. Rượu có làng mua rồi. Vậy đem gà tới làm gì? Tôi hỏi tiếp. Mình đến đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen tham gia cho hay: Trong làng mới có một bạn trẻ ăn lá ngón tự tận, người dân mới an táng lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ ý kiến là cái chết xấu. Sau khi đưa tham gia rừng ma hoàn thành, làng yêu cầu khiến cho một cái lễ chặn trục đường ma về. Lễ vật chỉ một con gà, rượu và vài “đồ nghề” do thầy cúng soạn ra.
Bà Đại dương Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được biết, người xấu số khuất là Đại dương Văn Thá (16 tuổi) con bà Hồ Thị Quen. Theo lời kể, Thá tậu tới cái chết vì đau đớn, phụ thân đã tắt hơi, nhị mẹ con Thá ở với nhau. Lâu nay, Thá bị bệnh không làm được công tác gì, hàng ngày ăn bám vào người mẹ. Bi tráng tủi phận đau nhỏ tuổi liên miên, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho tham gia miệng. Thá nằm trong khoảng chiều hôm trước, đến trưa hôm sau quần chúng mới phát hiện đã tử chiến.
Tôi nói: Thá nghĩ luẩn quẩn thôi mà! Bà Thiên quả quyết: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cổ hủ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không bạn nào làm cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng chẳng hề gà trắng, chỉ cúng gà đen nên bản thân phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về khiến cho lễ cúng các con phố bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, từ lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ chính mình theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng chính mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra bản thân có nhân thức mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc mua bán tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và cư dân. Con gà được đưa lên bàn cân, giả dụ trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Người dân không quan niệm gà ngon hay dở, chỉ lưu ý đến màu lông của con gà.
Từ bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một khách hàng nào đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ lập cập đưa đi an táng. Chưa cần mẹ Thá lo thì bạn bè của Thá cùng đám bạn teen đã kiếm chiếc chiếu quấn thi thể Thá đưa ra rừng ma. Dứt việc, cả làng làm cho một lễ cúng chặn ma về được công ty ngay tại các con phố đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám bạn teen chuẩn bị thiết bị cho lễ cúng ngay con đường đưa Thá vào rừng ma chôn cất.
“Chính mình là em gái của mẹ Thá, trong khoảng bé xíu đến lớn nó hay đến nhà chính mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt tuyến phố nó về để không khách hàng nào bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm phổ quát rượu lắm để mọi người ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp gia đình bản thân mình không bị ma xấu về bắt người. Bản thân mình làm lễ không cho riêng mái nhà mà mong cả được yên ổn ổn để con ma khuấy rối”, chị Néo chia sẻ.
Người lạ không được tham dự
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ toàn bộ lần, cứ nhà này tổ chức tới nhà khác làm cho. Nhà cúng ngoài tuyến đường, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi làm con gà hoàn thành, cả làng tập trung ra đoạn đường hôm đưa Thá đi mai táng làm lễ.
Từ chiều vài bạn trẻ trong làng chọn lựa nhì cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm hai lá cây rừng to bằng bàn tay và hai chùm cây xanh giắt tham gia thân cây đót. Sau khi kết thúc, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá vào rừng ma và chấp hành lễ cúng.
Thầy cúng tiến hành làm lễ
Theo quan điểm của người Xê Đăng, những người nào chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn trục đường về làng. Còn những ai chẳng phải chết xấu, làng mua thùng về mái an táng đàng hoàng, không bịt tuyến phố khiến gì. Khi xong các phần sẵn sàng, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc lầm bầm liên tiếp bằng tiếng Xê Đăng để làm lễ.
Lúc này, đa số mọi người trong làng đuổi chúng đi với nguyên nhân: Người lạ không được vào đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng phương pháp 20m nhìn vào được không? Một thanh niên quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho người nào ngoài làng vào cả, đứng từ xa cũng không được.
Người này thanh minh: “Bữa nay làng làm cho lễ bịt tuyến phố ma về, để nó về làng bắt người. Trong khoảng đầu năm tới giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tục như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng mong muốn dân làng được bình yên, ma không về khuấy rối. Cán bộ là người lạ ví như tham gia con ma bắt thì tội lắm. Đại chúng vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói xong, người này ngỏ ý thêm: Có một phương pháp muốn tham gia làng thì cán bộ phải tham gia nhưng vấn đề kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Nếu đặt chân vào đây mà không chấp hành đúng lễ nghi sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ chọn cách thức nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp bản thân mình đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán sắm sửa tại đây thì người này kể: Hậu phi chồng họ lên đây gần 10 năm bán buôn, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho vào, huống hồ là người lạ như chúng tôi. Bởi họ ý kiến, sự có mặt của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để khiến cho hại, tương tự làng cũng không muốn. Vì thế, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Cách đây mấy năm, khi đang khiến nhà cửa tuyến đường cho cư dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám công nhân đi sửa thì không may vào làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, dù rằng đã cố giải thích.
“Thấy đi lâu không về, quần chúng sợ gặp mặt chuyện không may liền kéo nhau đi sắm. Lần theo trục đường ống dẫn nước, khi tới làng thấy mọi người đang đơn vị lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Biết sự việc, mọi người xin làng cho anh nuôi về nhưng họ nhất thiết không cho, còn chúng tôi bị đuổi thẳng cánh. Bởi thế, tới sáng mai anh nuôi mới đi về trong tình trạng say xỉn. Bởi khi tham gia làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Xem thêm: váy ngủ hoạt hình
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét