Theo phong tục tập quán thì ngày mùng 9 04 tuần 9 Âm lịch hàng năm là ngày Tết cổ đại của người Việt, gọi là Tết Trùng Dương hay còn gọi là Tết Trùng cửu, ngày tết hoa Cúc. Tết Trùng cửu lấy sự lặp lại của nhị số 9 để nói về sự trường thọ. Tết trùng cửu ở Việt Nam hiện tại ít người còn nhân thức tới về một khá phổ biến xưa kia, mang phổ quát nét đẹp về văn hóa.
Duyên do, Phong tục và Ý nghĩa của ngày Tết Trùng Cửu
Tết Trùng Cửu còn có một cách nói khác là ‘Từ thanh’, chính là ‘trợ thì biệt thảm cỏ xanh’. Sau ngày Trùng Cửu là mùa đông, cây cối không có nhựa sống, không thích hợp để đi chơi ở vùng ngoại thành. Cho nên, tết Trùng Cửu là thời cơ đi chơi sau cùng của công chúng khi thời tiết sang đông.
I. Nguyên cớ của Tết Trùng Cửu
Có đa dạng điển tích về ngày Tết này:
+ Phong tục tập quán này bắt nguồn từ đời Hán. Ngô Quân thời Nam Triều trong “Tục Tề hài ký ‘’ có chép một câu chuyện: “Đời Hậu Hán (25-250) có Hoàng Cảnh, người huyện Nhữ Nam, theo học đạo tiên với Phí Trường Phòng. Một hôm Trường Phòng bảo Cảnh: ” Ngày mồng 9 04 tuần 9 đến đây, mái ấm của nhà ngươi gặp mặt phải tai nạn. Vậy tới ngày đó, ngươi nên đem cả nhà lên núi cao, tay đeo túi đỏ, đựng hột thù du (một loại tiêu), uống rượu hoa cúc, tối sẽ trở về, hoạ may tránh khỏi tai nạn”. Hoàng Cảnh vâng theo lời thầy. Quả thực đến tối đi về thì thấy gà vịt heo chó trong nhà bị dịch chết hết.
Vì tích trên, nên về sau hằng năm, đến ngày mồng 9 bốn tuần 9 ÂL theo lịch âm dương, người ta bỏ nhà nhất thời lên núi, lánh nạn… Lâu đời thành tục gọi là Tết Trùng Cửu. Sau dần thay đổi tính chất, Tết Trùng Cửu lại dành riêng cho tao nhân mặc khách lên núi uống rượu khiến cho thơ.
+ Sách “Phong Thổ Ký” lại chép: Cuối đời nhà Hạ (2205-1818 trước D.L.), vua Kiệt dâm bạo tàn ác nghiệt, Thượng Đế muốn răn nhà vua nên giáng một trận thủy tai làm cho công trình khắp nơi bị chìm xuống biển nước, quần chúng chết đuối, thây nổi đầy sông. Nạn thủy tai đó nhằm ngày mồng 9 tháng 9. Cho nên mỗi năm đến ngày này, quần chúng lo âu, già trẻ gái trai đều đua nhau quảy thực phẩm lên núi cao để lánh nạn… Tục ấy thành lệ.
+ Tới đời Hán Văn Đế (176-156 trước D.L.), vua cho dựng một đài cao 30 trượng ở trong cung, mỗi năm đến ngày mồng 9 tháng 9, nhà vua cùng vương hậu, vương tử, phi tần đem nhau lên đài ở cho qua hết ngày ấy. Sau đến đời nhà Đường (618-907) xem ngày mồng 9 04 tuần 9 thành ngày lễ tết gọi là Trùng Cửu. Các văn nhân thi sĩ mang bầu rượu túi thơ cùng nhau lên núi cao say sưa ngâm vịnh.
II. Các phong tục tập quán trong ngày Tết Trùng Cửu (Tết Trùng Dương)
1. Lên vùng cao
Nhân thời điểm tết Trùng Cửu, phổ thông người thường tới vùng ngoại ô để leo núi, thưởng ngoạn phong cảnh, hít thở bầu không khí trong lành.
Người ta rủ nhau lên núi cao hay tháp cao, chỗ cao, tùy vấn đề kiện sẵn có từng nơi để thưởng ngoạn phong cảnh , nhớ lại thời cổ điển đã từng phải “lên cao lánh nạn”. Ăn bánh “cao 糕” cũng để nhắc nhớ thời phải lánh lên cao, do lấy chữ đồng âm là “cao”. Bánh cao khiến cho bằng bột gạo xay nước ngào đường đỏ hấp chín đổ thành 9 tầng như bảo tháp, Biểu tượng cho đỉnh cao và số 9, bên trên còn nặn hình hai con dê nhỏ dại biểu trưng trùng dương, lại cắm trên đó một ngọn đèn nến biểu trưng đăng cao là trèo lên cao, và cắm một ngọn cờ giấy nhỏ bé màu đỏ tượng trưng cho cài lá châu du 茱 萸. chậm triển khai là bí quyết khiến cho thời cận đại ở vùng Phúc Kiến.
2. Ngắm hoa cúc và uống rượu hoa cúc
Tương truyền thời Tấn có ẩn sĩ Đào Uyên Minh 陶 渊 明 rượu tham gia là thơ ra, lại rất yêu hoa cúc, văn nhân mặc khách hùa theo ông ta lấy ngày trùng dương làm ngày ngâm ngợi. Đào Uyên Minh sống tham gia buổi giao thời Tấn – Tống, chính sự hủ bại, nên ông ta từ quan về quê Giang Tây ở ẩn trồng cúc, khiến thơ, nhưng có tật là rượu vào hơi xỉn thì thơ mới ra.
Lần đó nhằm ngày trùng dương, ông dạo ngắm hoa mà vì nhà có điều kiện kinh tế eo hẹp không có rượu nên không tài nào xỉn được, ông vặt tạm hoa cúc nhai khiến cho mồi mà vẫn không xỉn vì không có rượu tham gia. Đang lúc bi thiết thì chợt có người đến gặp đem cho một bình rượu, đó là sai nhân do thứ sử Giang Châu là Vương Hoằng cử tới đem rượu nói là tặng Đào Uyên Minh. Đào Uyên Minh mừng quýnh thành lập bình uống cho tới say xỉn. Về sau người ta cho thêm hoa cúc, là loại thảo mộc vẫn làm cho đồ uống trị liệu, tham gia trong rượu nếp trùng dương.
Tuy câu chuyện Hoàng Cảnh đại chiến Ôn Thần chỉ là truyền thuyết nhưng việc đeo túi thơm đựng hạt thù du phòng ngừa bệnh dịch lại mang nhân tố công nghệ. Ngày Trùng Cửu diễn ra tham gia lúc giao mùa trong khoảng mùa thu sang mùa đông. Đây cũng là thời điểm sinh ra rộng rãi muỗi gây bệnh lây nhiễm. Thù du là một loại thảo dược có độc tính nhẹ, có mùi vị nồng, có thể dùng để xua đuổi côn trùng. Cho hạt thù du vào trong túi thơm hoặc cho vào trái biển lô có khoan rộng rãi lỗ nhỏ bé để mùi của hạt lan tỏa trong không khí, tiêu diệt côn trùng. Kỹ thuật may túi thơm và chế tác hồ lô đựng hạt thù du vẫn sinh tồn tới nay, tập tục đeo túi thơm đựng hạt thù du cũng còn được gìn giữ ở vài nơi.
Theo lương y đời nhà Minh tên Lý Thời Trân, hoa cúc có công dụng chữa trị rộng rãi bệnh như đau mắt, chóng mặt, nhức đầu, giải phong nhiệt. Rượu hoa cúc có thể giúp hạn chế bị trúng gió, khử nhiệt, bổ gan sáng mắt, tiêu viêm giải độc. Rượu hoa cúc có vị đắng, người xưa nghĩ là, uống loại rượu này sẽ thêm tuổi thọ nên họ gọi đây là ‘rượu trường thọ’.
Ngoài uống rượu hoa cúc, ngắm nhìn hoa cúc là một trong những phong tục của tết Trùng Cửu. Hoa cúc được xem là loài hoa Biểu tượng cho sự cao thượng, thây mặt cho tình bạn và nét nho nhã của danh sĩ. Cúc được xem là một trong bốn loài hoa quân tử: Mai – Lan – Cúc – Trúc.
3. Cài lá châu du
Phong tục này rất thông thường thời Các con phố, hoặc giắt tham gia người hoặc bỏ tham gia túi vải đeo theo người để trừ tà, nhất là đàn bà và con trẻ. Thức uống châu du là một vị thuốc, chất lượng cao nhất là vùng đất Ngô tức vùng Giang, Triết hiện giờ nên còn gọi là Ngô châu du, lại cũng còn gọi là cây dầu Việt , là loại cây nhỏ nhắn, cao hơn một trượng, lá như cái lông vũ, mùa hè nở hoa trắng, quả đặc có cơm béo ngậy màu quà, quả sau thu thì chín màu tím đỏ, sách “ Bản thảo cương mục” nói cơm quả vị cay đắng mà thơm, tính ôn nhiệt, có thể trị hàn khu độc, người xưa quan niệm giắt lá nó tham gia người để trừ tà. Phong tục này học giả Chu Sở đầu thời Tấn viết trong “Phong thổ ký” là một phong tục của người Giang Nam.
Quá trình Lý – È cổ, nho sĩ vietnam cũng công ty leo núi, uống rượu hoa cúc gọi là thưởng tết Trùng Dương. Hiện thời ít có nơi doanh nghiệp tết trùng cửu.
“Năm rồi giữa rừng không có lịch Nhìn hoa cúc nở nhân thức trùng dương”
Câu thơ trên là của một Vị thiền tăng nhiều người biết đến của Việt Nam, gắn liền với một ngọn núi – núi Yên Tử – nơi phát tích một dòng thiền của vietnam – dòng thiền Trúc Lâm nhiều người biết đến với tứ quý ” Tùng, Cúc, Trúc, Mai “.
III. Ý nghĩa của ngày Tết Trùng Cửu trong cuộc sống hàng ngày
Cổ lỗ thi có câu: “Gặp mặt ngày Trùng Cửu đăng cao”. “Đăng cao” là lên chỗ cao. “Trùng cửu” và “Đăng cao” đều do điển tích trên.
Nhưng truyền thuyết thì sau cùng cũng chỉ là truyền thuyết mà thôi. Các nhà tìm hiểu phong thủy nghĩ là những câu truyện truyền thuyết của nguyên do các phong tục tập quán dân gian loại này, phần lớn đều có sau các phong tục bình dân. Người ta không nắm bắt những phong tục này vì sao lại xuất hiện và lưu hành, nên mới dựng ra một câu chuyện để giải nghĩa hoặc để đương nhiên sau khi câu chuyện lưu truyền, và có ảnh hưởng phổ biến trong dân dã. Trải qua một thời gian dài, cõi tục sau không tra lại, thế là giả định biến thành thật.
Kỳ thực: Tết Trùng Dương uống rượu cúc hoa, đeo cành thù du cũng có tác dụng giống như Tết Cam đoan Ngọ uống rượu hùng hoàng và treo cành xương bồ, trằn ngải. Mục đích là phòng trừ bệnh tật, côn trùng. Sau ngày mồng 9 bốn tuần 9 âm lịch, thời tiết có thời gian ngắn ấm lại. Trong thời điểm trước Tết Trùng Cửu mưa thu phân phất, trời ảm đạm, cái hot vẫn chưa hết, mọi vật dễ trúng độc, con người tham gia lúc chuyển mùa dễ sinh bệnh tật, cảm cúm. Vì thế, vào thời gian này phải khôn cùng để ý phòng côn trùng, phòng hot lạnh. Mà rượu cúc hoa có công dụng bình can( gan ), sáng mắt, giải nhiệt, tiêu độc, giải cảm. Mùi của cây Thù Du có tính cay nóng, đắng, hương thơm, có thể đuổi muỗi, tiệt trùng trị hàn ( lạnh ) , khử độc . Cả nhị thứ ấy đều có những chức năng này. Qua đó có thể thấy, tham gia tiết này, đeo thù du, uống rượu cúc hoa rất hữu dụng cho sức khỏe loài người, chính là tính năng cần thiết của cúc hoa và thù du đối với con người tham gia mùa thu.
Còn Việc trèo lên núi cao trong tiết Trùng Dương, vào tiết trời thu, trời xanh cao, lên núi đi chơi, có thể khiến tinh thần sảng khoái, trong lòng thảnh thơi. Đại chúng lên núi còn có xuất xứ về mặt kinh tế. chậm tiến độ là tết Trùng Dương là lúc thu hoạch mùa màng xong xuôi, nông dân rảnh rỗi. Lúc này cây thuốc hoa quả trên núi cũng bắt đầu già, chín, chính là thời điểm tốt để người ta thu hái. Phong tục dân dã lên núi vào những ngày dịp này cũng bắt nguồn từ đây. Còn tập trung vào một ngày tết Trùng Dương cũng có cỗi nguồn của nó. Số 9 thời cổ điển là số dương. Cổ hủ nhân nghĩ là, tham gia ngày mồng 9 tháng 9, thì tháng cũng là 9, ngày cũng là 9, nhì cái trùng nhau, là ngày lành, ngày tốt, vì vậy cùng dồn vào một chỗ lên núi vào ngày này là nhằm ý nghĩa ngày lành, ngày đẹp mà thôi.
Tiết Trùng cửu cây thù du cho những chùm quả đỏ, còn mùa xuân hoa thù du nở quà đặc sắc khắp cành. Tiết xuân tới hoa thù du nở sớm nhất, có lẽ chỉ sau hàn mai, vốn nở trong khoảng lúc cuối đông. Người Nhật còn gọi hoa thù du là hoa hoàng kim của mùa xuân (“xuân hoàng kim hoa”, “hoàng” là màu vàng, “kim” là vàng). Hoa mai báo tin xuân sắp tới, thù du cho biết mùa xuân đã tới rồi.Tên khoa học của cây là Cornus officinalis, tên hoàn toản là sơn thù du.
Theo Lịch Vạn Sự
Tham khảo thêm: áo khoát nữ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét