 |
| Ngã tư È Hưng Đạo - Nguyễn Biểu trước 1975 bên trái là về thị xã 5, bên phải đi huyện 1 - Ảnh tư liệu |
Kỳ 1: Mini Bến Thành ít người biết cũng có chuyện ít người biết
Kỳ 2: Hội chợ Bến Thành, dắt mối chuyển di lớn nhất Đông Dương xưa
Có thể nói, nếu như chợ Bến Thành không tạo dựng năm 1914, đại lộ trước mặt và bên phải chợ chưa nhân thức bao giờ mới có vì lúc trước 10 năm, 1904, trước bắt buộc của đốc lý (maire - thị trưởng) Hàng quán Lớn nối dài Bonard (Lê Lợi hiện giờ) tới đường des Marins (năm 1952 đổi thành Đồng Khánh - thuộc Tiệm Lớn), Hội đồng TP Sài Gòn lúc ấy lúc gật lúc không.
Lý do có nhẽ cũng dễ chơi: chi phí khiến tuyến phố rất lớn khi khu vực có thể làm tuyến đường vốn là đầm lầy bề bộn, trong khi thực tế đã có 2 con đường thông Sài Gòn với Quán ăn Lớn: các con phố Dưới (cặp rạch Bến Nghé/kênh Tàu Hũ - Pháp gọi là arroyo Chinois) và tuyến đường Trên (Nguyễn Trãi hiện nay - tuyến đường Cái Quan vốn có trước khi Sài Gòn thuộc Pháp).
Nhưng chợ Bến Thành đã mở, với tầm nhìn xa, hai con đường nhỏ nhắn khó khăn đáp ứng được sự phát hành của Sài Gòn - Hàng quán Lớn trong mối quan hệ chẳng thể thiếu nhau lâu nay.
Thế là vùng đầm lầy (bắt đầu từ đầm/ao Bồ Rệt đã được lấp và xây chợ Bến Thành) nằm giữa nhị đoạn đường trên cần phải được tham gia cuộc, không chỉ nối Sài Gòn - Căn tin Lớn mà còn tạo thêm quỹ đất rất lớn nằm giữa các con phố Trên và tuyến đường Dưới.
Năm 1916, đoạn đường đã xong, trải đất đỏ với tên đại lộ (boulevard - chứ không rue - đường gầy như con đường Trên/Nguyễn Trãi) Galliéni.
 |
| Tuyến đường È cổ Hưng Đạo gắn kết khu vực Sài Gòn - Chi nhánh Lớn năm 1865 trên phiên bản đồ TP.HCM hiện thời - Đồ họa: T.Thiên |
 |
| Con đường È cổ Hưng Đạo hiện giờ gồm nhì đoạn (màu cam) trên phiên bản đồ bây chừ gồm: tuyến đường Galiéni (1916-1955)/Trần Hưng Đạo (từ 1955 - đoạn trong khoảng chợ Bến Thành tới giao lộ Nguyễn Văn Cừ) và tuyến phố des Marine (trước 1952)/Đồng Khánh (1952-1975 - từ Học Lạc đến An Bình hiện giờ) - Đồ họa: T.Thiên |
Mang danh đại lộ nhưng như Vương Hồng Sển miêu tả trong Sài Gòn năm xưa: "Hai bên đường còn rộng rãi thửa ruộng hoang sơ (...), không dễ dàng biết đây là trọng tâm đô thành tráng lệ. Nhà lụp sụp không hàng lối (...), dân công sức chi chít, gái ăn sương đủ hạng...".
Gái ăn sương đủ hạng cũng dễ hiểu thôi vì đầu trục đường, từ lúc trước đã là nơi gái mãi dâm đa dạng nước châu Âu cũng như châu Á (như Pháp, Nga, Nhật...) tìm đến Sài Gòn khiến cho ăn.
Hình ảnh buổi đầu của tuyến phố Trằn Hưng Đạo cách thức đây đúng 100 năm (1916-2016) là vậy, nhưng với đoạn đường thật sự mới mẻ này (những đoạn đường của Sài Gòn - Chi nhánh Lớn đến lúc ấy đều là những con đường có sẵn hoặc thành lập trên đất Sài Gòn - Hội chợ Lớn có trước khi Pháp vô), bao nhiêu cơ hội lớn đã mở ra như một Sài Gòn bấy lâu: luôn tạo dựng ra những mơ ước trong cuộc mưu sinh cho bất kỳ người nào...
Đại lộ mở toang cơ hội và ước mong khởi nghiệp cho Sài Gòn - Căn tin Lớn
Trước nhất, đó là mơ ước của những cư dân tại chỗ vốn bấy lâu bị chặn đứng bởi một đầm lầy chắn lối: những dân cư Sài Gòn thuở lúc đầu sống ở đường Dưới (đại lộ Võ Văn Kiệt hiện thời) dọc rạch Bến Nghé/Tàu Hũ và xung quanh trục đường Trên/Nguyễn Trãi: cầu Kho, cầu Ông Lãnh, chợ Điều Khiển (góc Nguyễn Trãi - Phạm Ngũ Lão hiện giờ), chợ Hôm (gần Bệnh viện Nguyễn Trãi hiện nay)...
 |
| Chợ Cầu Muối góc È cổ Hưng Đạo - Nguyễn Thái Học cực kỳ sôi động trước 1975 - Ảnh tư liệu |
 |
| Một góc đường Đồng Khánh trước 1975 (nay là È cổ Hưng Đạo B) - Ảnh tư liệu |
Thời cơ càng lớn hơn khi năm 1928, nó được trải đá granit và trải nhựa, rộng trên dưới 20m với bốn hàng cây nhị bên các con phố đã lên xanh chứ không mù mịt bụi đất như thuở lúc đầu.
Và chỉ 3 năm sau, 1931, đại lộ này đã góp phần quyết định việc xong xuôi nối kết Sài Gòn - Hàng quán Lớn thành một khối với quyết định xây cất Khu (Region) Sài Gòn - Cửa hàng Lớn.
Xóm Lò Heo trên đường Lò Heo (nay là con đường Nguyễn Thái Học) thành khu chợ Cầu Muối dù rạch trên cầu đã lấp, cầu tất nhiên không còn. Phổ biến cây cầu như cầu Ông Lãnh, cầu Calmette, cầu chữ Y và vừa mới đây là cầu Nguyễn Văn Cừ, cầu Nguyễn Tri Phương được bắc lên, kéo cư dân quận 4, 8, Bình Chánh, các tỉnh giấc... về gần hơn, nhanh hơn với Sài Gòn - Chi nhánh Lớn.
Trong đó, có một chàng giới trẻ Trà Vinh tay trắng tậu tới Galliéni năm 1929 khi xe pháo đã chạy bon bon trên đường nhựa với nghề mua sắm phụ tùng xe hơi, tạo dựng cột xăng bơm tay. Chỉ hơn 10 năm sau anh đã mua đất, tạo dựng nhà hát to lớn mặt tiền Galliéni với ba tầng khán phòng 1.200 ghế mà dân nghệ sĩ Sài Gòn trước 1975 gọi là "Hàng không mẫu hạm Nguyễn Văn Hảo" (nay là rạp Công Nhân - 30 Nai lưng Hưng Đạo).
Khi rạp Nguyễn Văn Hảo thành lập năm 1940 thì lúc đó một chàng bạn trẻ người nước ngoài vào định cư tại đất nước nhà tuổi đôi mươi mới tới đây mở một điểm sửa xe đạp lòng phố năm 1940 góc trục đường Galliéni - Général Marchand (nay là Trằn Hưng Đạo - Nguyễn Cư Trinh).
Cơ hội chưa bao giờ cạn dù với kẻ đến sau. Chăm chỉ, nhân hậu và đầy khát vọng, chẳng mấy chốc, từ điểm sửa xe ấy, anh thuê luôn một góc ngôi nhà nơi chính mình ngồi phía trước ráp xe bán và 10 năm sau ngày tới Galliéni, dãy thị trấn 30 căn từ đầu đường Général Marchand dọc theo đường Galliéni đã có chủ mới là anh thợ có điều kiện kinh tế eo hẹp.
Rồi gần 10 năm nữa, chàng trai có điều kiện kinh tế eo hẹp năm xưa sắm sửa phụ tùng xe gắn máy, xe hơi... với một công ty lớn xuất nhập khẩu phụ tùng xe máy: Tổ chức kinh doanh Indo - Comptoir. Góc tuyến đường anh thợ nghèo tên Nguyễn Thành Niệm ngồi sửa xe đạp mọc lên một rạp hát anh khiến chủ: Hưng Đạo (năm 1955 boulevard Galliéni đổi tên thành đại lộ È Hưng Đạo).
 |
| Rạp hát Hưng Đạo trước 1975 của chàng trai trẻ nhập cư Nguyễn Thành Niệm - Ảnh tư liệu |
... Phổ quát lắm những khuôn mặt khiến cho giàu tương tự trên đại lộ mới. Hên trong khoảng thời cục là có nhưng may mắn không bỏ ra cho người thiếu ước mong, cần kiệm và nhạy bén với vùng đất mới, yêu cầu mới.
100 năm thăng trầm cùng thời cuộc
Ngôi nhà của nhà văn hóa lớn Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898) có khá lâu, lặng lẽ trên phố Des Marins (góc È Hưng Đạo - Nai lưng Bình Trọng hiện nay). Sài Gòn - Cửa hàng Lớn thông con đường, ngôi nhà càng trầm lặng hơn như ngẫm nghĩ cùng vị học giả vốn có đầy đủ công trình phân tích về một Sài Gòn xưa và thay đổi chóng mặt buổi đầu người Pháp vô.
Đại lộ thông con đường sau khi ông mất 18 năm càng đẩy Sài Gòn - Siêu thị Lớn phát triển chóng mặt với hàng chục salon xe hơi, rạp hát lớn nhất Sài Gòn - Quán ăn Lớn. Thậm chí là những sòng bạc lớn tầm cỡ Đông Nam Á: Đại Thế Giới (Casino Grand Monde - nay là Nhà văn hóa Q.5), Kim Tầm thường (Casino Cloche d’Or)... làm cho sạt nghiệp, tan nát phổ thông gia đình, phổ quát căn số.
Thậm chí đoạn đường còn là chứng nhân của lịch sử khi trải qua cơn bão lửa đạn bom khi quân đội của chính quyền đất nước Việt Nam (với quốc trưởng Bảo Đại, thủ tướng Ngô Đình Diệm) giao đấu với nhóm Bình Xuyên (bên kia cầu chữ Y theo đại lộ Galliéni tràn ra Sài Gòn tấn công quân đội của thủ tướng Ngô Đình Diệm) trong một loạt chiến dịch quân sự cuối 04 tuần 4 đầu bốn tuần 5-1955.
 |
| Góc đường Galliéni - Huỳnh Quang Tiên (nay là Hồ Hảo Hớn) nhìn về ngã tư Trằn Hưng Đạo - Nguyễn Biểu bây giờ trong khói lửa mịt mờ cuộc chiến năm 1955 - Ảnh: Howad Sochurek |
Trong đó, ngày 28-4, ngôi trường mang tên nhà văn hóa Pétrus Ký nằm cuối con đường ráp nối Sài Gòn - Siêu thị Lớn (đường Nguyễn Văn Cừ bây giờ) trở thành nơi đóng sở chỉ đạo của Bình Xuyên, bị quân đội giang sơn VN tấn công tái chiếm giữ.
Một viên đạn đã găm, lõm hẳn một bên má bức tượng đồng Pétrus Ký trong trường (bức tượng hiện vẫn còn ở Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - tên sau năm 1975 của Trường Pétrus Ký).
 |
| Đầu tuyến phố Nai lưng Hưng Đạo năm 1969 (bên phải là ga xe lửa Sài Gòn) - Ảnh tư liệu |
... Đúng 100 năm đã trôi qua trên đại lộ nay mang tên È Hưng Đạo, những salon xe hơi xưa nhường như vẫn tồn tại với những showroom xe hơi mới của những hãng xe lớn nhất trái đất. Những hí viện xưa, bánh trung thu Đồng Khánh lẫy lừng một thời vẫn còn đây - dù bị nhái nhãn hàng tràn lan.
Cơm gà xối mỡ kiểu Sài Gòn nổi tiếng trong khoảng góc Trằn Hưng Đạo - Ngô Quyền trước 1975 giờ đã lan tràn khắp nơi dù thật sự chất lượng thua xa điểm bán trước tiên...
Bao phủ nhiêu thăng trầm, nổi trôi những phận đời sống cùng nó 100 năm nay. Và cũng như một Sài Gòn luôn hào hứng với đổi mới, đại lộ xưa vẫn nở rộ ngày ngày với những siêu thị, nhãn hàng lớn nhất nước.
...Và dù nối thông hai thị trấn lớn nhất nước: Sài Gòn và Tiệm Lớn, gần như hi hữu khi nào nó... kẹt xe và ngập nước.
Đón đọc kỳ 4: Chi nhánh Bến Thành xưa tên thiệt là gì?
Xem nhiều hơn: váy ngủ đẹp quyến rũ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét