Phía chân mây, nơi giáp biển, có một đám mây lặng lẽ trôi.
Chắc ở đó có một gã thủy thủ dậy sớm bắn thuốc Lào, ngửa mặt nhả khói vào thinh không.
Tự nhiên, nhớ anh Sơn (Trịnh Công Sơn)...
Cuối đời ảnh thui thủi lắm, chỉ có nhận quyết định về hưu thôi mà ai oán cả năm trời.
 |
|
Trịnh Công Sơn (trái) và È Tiến năm 1982. |
Bảnh mắt ra đã gọi mình uống rượu, ảm đạm như gã thủy thủ cuối chân mây.
Kẻ hay chữ, một ngày không đọc sách. Cái mặt trông đần đần, ngu ngu.
Kẻ hay khiến, một ngày không có việc. Cái người trông lần thần, muốn bệnh. Chả thế vớ được người hay chữ như anh Hoàng Thiệu Khang, mới ở Bắc tham gia, anh Sơn vui lắm. Uống rượu, luận triết, nói cười rổn rảng suốt ngày trên cái vườn treo ở nhà. Nhớ một buổi chiều, ba đồng đội đang khề khà, bỗng có một em Nhật gõ cửa, xin được hỏi anh về triết phương Đông. Em lại can tội xinh nữa. Thế là chàng bỏ nhì bạn bè tôi, líu ríu với người đẹp cả tiếng.
Chờ lâu quá, cảm thông với ông anh chưa hiền thê, tôi ra chào, xin phép về. Đi qua nàng, thiên nhiên tôi hát:
"Âm dương nằm ngang, ngũ hành nằm dọc
Em chưa biết đọc, em nằm nghiêng..."
- Hay, hay. “Toa” mới bịa à, tiếp đi, tiếp đi. Quay sang em gái xứ Phù Tang, anh khoe: “Đấy, âm nhạc phương Đông đấy”. Bây chừ chàng mới đột thức giấc ra, xin lỗi vì đã quên bạn bè tôi.
Từ hôm ấy, sáng nào anh cũng gọi tôi uống rượu, để nghe tiếp những khúc sau. Nhờ chạm chán được tri kỉ khích động, tôi viết thêm được mấy chục bài nữa rồi tịt ngòi. Trước khi về cõi bên kia, anh vẫn nhớ dúi cho Bảo Phúc chút tiền, để ghi âm chùm cảm hứng này của tôi. Anh đi rồi, tôi cũng cất hết đi, coi như một kỷ niệm quý giá của nhị anh em.
Nhớ anh Sơn quá!
Sau 30/4, chợ sách Sài Gòn bày la liệt, sách cũ bán tháo như cho. Tôi sắm cả đống về khoe anh. Chọn vài cuốn để lại, anh bảo tôi vứt hết đi. Rồi anh giới thiệu tôi những cuốn đáng đọc, không mua được, anh kiếm của bạn bè cho tôi. Ngày ấy, chở về Bắc là nườm nượp Honda, tủ lạnh, Akai, cassette... Có bản thân mình tôi khụng khiệng 200 cuốn sách. Ba năm sau, không làm gì cả, chỉ nằm đọc sách, tôi mới ngốn hết từng ấy cuốn. Cuộc thế tôi như lột xác.
 |
|
Mái ấm nhạc sĩ Nai lưng Tiến. Ảnh chụp năm 1984. |
Ngày ra Thủ đô chơi, anh gặp mặt thêm các danh sĩ Bắc Hà, Nguyễn Tuân, Văn Cao. Tôi dẫn anh đi gặp mặt các môn đệ của Đốt (Dostoevsky), của Pau-u (Paustovsky), nghe người ta trêu nhau: Thằng này Pavel lắm. Thằng kia dân con nhà Pie Bezukhov (nhân vật của Tolstoy), con này Acxenia (nhân vật của Sholokhov), đưa con này đi tiếp rượu ông anh bản thân mình... Anh ngớ người, chả hiểu gì về văn hóa hưng vượng hành ngoài Bắc.
Chẳng khác gì thằng em, vào Sài Gòn được các tay Zorba chịu chơi (hero của Nikos Kazantzaki) đưa đi phá đời mút chỉ, chạm chán các đồ đệ của Henry Miller như Phạm Công Thiện suốt ngày đòi “Phùng Phật sát Phật” mà thấy gớm. May mắn tổ quốc thông thương, tôi được thông tuệ đa chiều, cuộc đời như được lột xác. Tôi nắm bắt thêm, ngoài Tổ quốc còn có mái ấm. Ngoài cách mạng còn có đàn bà và tình ái. Ngoài số đông còn có những cá thể chủ quyền, không bao giờ để hòa bình của mình bị đánh mất. Chuyện nghe như đùa...
...Người ta có thể chết vì thiếu nắm bắt biết, và cũng có thể chết vì không có việc để khiến. Nhưng không người nào chết vì không thích đọc sách. Chạm mặt người hay chữ, như thiếu nữ được qua đêm với người quân tử, vẫn sướng hơn một đời ở với kẻ tiểu nhân (Nhất dạ quân tử kiến). Có đọc vẫn có hơn. Đọc làm cho mình bớt ngu đi rộng rãi lắm. Một hồi tôi mê anh Pavel, đi đâu áo cũng cài khuy cũ kĩ, bị bạn cười: thằng gàn. Tìm hiểu lại mê anh Rakhmetop. Chả là ngày ấy thích hát quá nên học dốt, tôi nỗ lực cạo trọc đầu, lấy diêm đốt tay xem chính mình có quyết tâm bỏ hát không. Đúng là... khùng. Rồi đọc, đọc nữa, mới nắm bắt ra rộng rãi yếu tố. Không mê bạn nào nữa, mình cứ là chính mình thôi, đọc sách đỡ ngu hơn thật.
Người mê sách, gặm chữ như bò gặm cỏ, như mối gặm gỗ, như sư tử gặm xương. Gặm vậy mà vẫn đói. No chữ thì đói cơm. Người có chữ thường đói, nên trông yếu xìu, tới cái kính cũng không giữ nổi, suốt ngày tụt xuống mũi. Gái mê tiền, không lấy đồ mọt sách, dài lưng tốn vải. Nhưng mê người có chữ, bởi họ đi đâu cũng được trọng.
Thương anh!
Ngày anh Khang, người bạn vong niên của anh mất, tôi tặng mấy cuốn của Osho, Mạc Ngôn... anh chẳng còn thiết đọc. Rồi khi anh li biệt cõi è cổ, tôi ở lại, cũng như anh, vứt đi phần đông, cả những cuốn sách anh tậu cho. Chả còn gì hứng thú. Thế mới biết, người ta ghiền sách vì có kẻ tri âm thảo luận. Chung Tử Kỳ không còn nữa, Bá Nha đập anh em đi là phải.
Thực ra cũng chẳng cần đến nhì trăm cuốn sách ngày đó. “Hành thư loạn tâm”, đọc nhiều chưa chắc đã là hay, nếu như không biết cách thức đọc. Đôi khi còn bị “tẩu hỏa nhập ma”. Đời người có may mắn sắm được sách hay, chỉ cần một vài cuốn gối đầu giường là đủ. Tôi có nhì cuốn sách bản thân thích là trọn bộ Thiền luận của Suzuki Teitaro và cuốn sách nhì mươi tờ, Thư gửi một thi sĩ trẻ của Rainer Rilke. Nhì cuốn gối đầu giường, hiện thời cũng mất tích đâu rồi. Gối đầu giường của tôi bây giờ là... cái gối, vẫn còn phảng phất mùi ẩm mốc của rừng già thời chiến tranh.
Các cụ nhà, chẳng có chữ nào, chỉ nghe tiếng mẹ ru tuổi thơ, thuộc một số câu ca dao quê cũ, mà vẫn sinh ra hàng triệu trí thức. Các cụ đọc trong chính nỗi xấu số của bản thân, trong nhọc nhằn và niềm khát sống.
Đành rằng, ngôi nhà không có sách trông hoang lạnh. Mặt người không có chữ trông vô hồn.
Nhưng cuốn sách cần đọc nhất, vẫn chính là: "Đời chính mình".
(Trích sách Cảm hứng, Nhà xuất bản Hội Nhà văn và First News)
Phần 1, phần 2, phần 3.
>> Xem thêm:
Trằn Tiến cảm hứng hát ngoài sân khấu
È Tiến ra mắt sách trong mưa Sài Gòn đầm đầm
È Tiến vẫn sáng sủa sau tám lần nhập viện cấp cứu
Có thể bạn quan tâm: Tin Mới 24h
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét