 |
| Mini Bến Thành cũ trên kinh Chợ Vải trước năm 1887 khi chưa lấp kinh (nay là con đường Nguyễn Huệ) - Ảnh tư liệu |
Kỳ 1: Chi nhánh Bến Thành khách hàng nào cũng biết cũng có chuyện ít người nhân thức
Kỳ 2: Siêu thị Bến Thành, mai mối chuyển di lớn nhất Đông Dương xưa
Kỳ 3: Hàng quán Bến Thành thành lập đường nối Sài Gòn - Hàng quán Lớn làm một
Kỳ 4: Siêu thị Bến Thành xưa tên thiệt là gì?
Kỳ 5: Hội chợ Bến Thành ở đâu trong 2 cơn hủy diệt bi thảm?
Việc xây dựng tiến hành ngay cả khi chưa chiếm đoạt chấm dứt tổng thể Gia Định, thậm chí hàng vạn quan quân nhà Nguyễn đang ồ ạt tụ họp, xây dựng chiến tuyến ở đại đồn Chí Hòa bí quyết đó một vài cây số cho thấy người Pháp đã nhìn thấy địa điểm cần thiết của ngôi chợ nằm giữa lòng Sài Gòn này.
Nhưng ngôi chợ Bến Thành mới được sắp xếp vô sâu trong kinh chợ Vải, trên phố Charner (nay là đường Nguyễn Huệ) chứ không nằm bến sông như ngôi chợ cũ.
Trong khoảng sông Sài Gòn nhìn vô, chợ bên tay trái nhìn ra kinh chợ Vải (hay kinh Charner).
 |
| Địa điểm chợ Bến Thành cũ trên phiên bản đồ 3D Sài Gòn năm 1881 do sĩ quan công binh Pháp Fauvre vẽ rất đúng đắn từng tòa nhà thời kỳ đó. Trong bạn dạng đồ, kinh Coffyn, kinh Cây Cám, rạch Cầu Sấu đã bị lấp thành đường Lê Lợi, Lê Thánh Tôn, Hàm Nghi hiện nay. Kênh Quán ăn Vải (màu xanh trong bản đồ) mới bị lấp một phần. Phổ thông công trình thời đó bây chừ vẫn còn: UBND TP.HCM, Cục Thương chính TP.HCM... - Đồ họa: T.Thiên |
 |
| Vị trí chợ Bến Thành cũ trong phiên bản đồ Sài Gòn (Nam kỳ) năm 1878. Bản đồ này cuối tuyến phố Charner chưa có tòa nhà trụ sở UBND TP.HCM hiện giờ (chưa xây dựng) và nhà thờ Bến Thành hiện nay còn là ao/đầm Bồ Rệt - Đồ họa: T.Thiên |
Chi tiết chợ Bến Thành cũ hiện thời nằm trong phạm vi bốn con đường (theo chiều kim đồng hồ; chúng tôi dùng tên bây giờ để bạn đọc không rối): Nguyễn Huệ - Hải Triều - Hồ Tùng Mậu - Ngô Đức Kế.
Chi nhánh Bến Thành xưa nhanh chóng hồi sinh mạnh mẽ
Ngôi chợ xây đắp rất nhanh và hoạt động từ năm 1860 với năm gian cột gỗ, mái lá như ngôi chợ Vải một gian đầu trục đường lúc trước. 10 năm sau, năm 1870, một gian cháy và đó là cơ hội để ngôi chợ được xây dựng lại theo các nghị định của Thống đốc Nam kỳ lúc ấy (cấm công trình, dinh thự ở nội ô Sài Gòn lợp tranh): cột gạch, khung gỗ, lợp ngói (riêng gian bán làm thịt lợp tôn, lát đá granit).
Ngôi chợ xây dựng lại này cũng có năm gian bày bán đồ khô, cá, giết thịt, thực phẩm và tạp hóa.
Chính thức "hồi sinh", ngôi chợ Bến Thành ngay tức khắc sống khỏe mạnh: ghe thuyền các nơi đổ tới trao đổi chật kênh Charner (nay là Nguyễn Huệ) trước chợ và rạch Cầu Sấu (nay là Hàm Nghi) góc trái sau chợ - hai đường nước lên xuống hàng hóa và khách đi chợ.
Nam kỳ phong tục nhơn vật diễn ca của Nguyễn Liên Phong (xuất phiên bản năm 1909) đã bỏ ra 50 dòng thơ tụng ca sự sầm uất của ngôi chợ này: Bến Thành chợ rộng tứ vi - Mấy cửa hàng xén ở thì vòng quanh năm (...) - Bánh trái nhân thức mấy chục hàng - Bò heo thớt giết mổ nhảy đầm tràn ngang dọc...
 |
| Đám trẻ con phụ bốc vác ở chợ Bến Thành cũ năm 1907 hoặc phụ khách đi chợ mang hàng về (đựng trong đồ thúng) - Ảnh tư liệu |
Năm 1887, kinh Charner bị lấp thành đại lộ Charner (dân lúc đó gọi là tuyến đường Kinh Lấp). Nhì bên đường, công trình người Việt, Hoa, Ấn, Miên... san sát, buôn bán sầm uất tới mức xung quanh chợ là hàng loạt nhà hàng, nơi nghỉ ngơi, thậm chí cả tòa biên soạn báo.
Nhiều năm hoạt động, ngôi chợ xuống cấp, cùng với đó là kinh Mini Vải đa dạng rác bốc mùi hôi thối ngay trước Tòa thị chính (nay là hội sở UBND TP.HCM) đến mức cư dân bao quanh làm đơn phản đối lên Hội đồng TP Sài Gòn lúc ấy.
Hội đồng thị trấn lên kế hoạch khiến cho chợ Bến Thành mới, xa nơi cũ, cụ thể ở khu vực ao/đầm Bồ Rệt (marais Boresse) với kinh phí dự trù 400.000 franc, thực tại 975.000 franc (để so sánh, cùng thời gian này trường học Huyện Sĩ trên đường Nguyễn Trãi hiện nay được xây đắp với kinh phí 1,5 triệu franc).
Siêu thị Bến Thành mới khai thị 04 tuần 3-1914, chợ Bến Thành cũ bị giải tỏa để xây dựng kho bạc (trước 1975 là Tổng nha Kho bạc, nay là Kho bạc TP.HCM).
Riêng một trong năm gian là gian bán làm thịt lợp tôn phía sau được giữ lại.
Chỉ một "mầm mống" đó thôi, chợ Bến Thành cũ lại tiếp tục sống đến tận hôm nay, hơn 1 thế kỷ.
Tiệm Cũ sầm uất với thịt quay bánh mì, cơm thố và... cà phê dĩa
Quán ăn Bến Thành cũ, cư dân nói gọn thành chợ Cũ; chợ Bến Thành mới xây, dân gọi là chợ Mới.
Từ gian làm thịt được giữ lại nhưng đẩy ra phía sau, chợ Cũ hoạt động ngay lòng đường đại lộ de la Somme bát ngát như mặt tiền cũ ở đại lộ Charner; vừa tiếp diễn thông ra sông Sài Gòn như trước để dễ ợt đi thẳng ra chợ Bến Thành mới cách đó một vài trăm mét.
Gian hàng giết sau đó cũng bị giải tỏa. Không nhà lồng chợ, không bảng tên, chỉ sống trên lòng đường vậy mà chợ Cũ vẫn sống rất khỏe, hùng cứ cả hai con đường nhỏ bé thông ra đại lộ de la Somme như (tên hiện giờ): Tôn Thất Đạm, Hồ Tùng Mậu, thậm chí mon men ra tới Hải Triều, Pasteur...
 |
| Quầy bánh mì trên phố Hàm Nghi sầm uất trước năm 1975 - Ảnh: LIFE |
 |
| DÃy tiệm giết quay chợ Cũ nổi tiếng trước 1975 trên phố Hàm Nghi, hiện chỉ còn một tiệm (Thiên Nhiên - tiệm giũa, có mấy khách phía trước) - Ảnh tư liệu |
Khi chợ Mới có phân khúc mạnh về thực phẩm thì kế bên những món hàng chợ nào cũng có này, chợ Cũ dồn vào một chỗ khai thác thêm chuyện thưởng thức.
Phổ thông dân cư vốn gốc Quảng Đông với nền ẩm thực hàng đầu Trung Hoa, chợ Cũ không hề kém cạnh hàng quán ở Siêu thị Lớn, dễ dàng trở thành nơi sắm tới thưởng thức các món ăn không chỉ của dân Sài Gòn mà còn của khắp Nam kỳ lục tỉnh giấc nếu như có dịp đến Sài Gòn.
Gian hàng làm thịt hóa thân thành nhiều tiệm giết quay bánh mì lẫy lừng cho tới nay với da giòn, ngọt vị mật ong nhưng thịt rất mềm. “Cao lầu chợ Cũ”, cà phê dĩa, hủ tiếu, bánh mì xíu mại... có ai người Sài Gòn không muốn từng một lần lép ăn?
 |
| Một quán hủ tiếu trước chợ Bến Thành cũ năm 1908 với tân khách Sài Gòn ngồi... chồm hổm - Ảnh tư liệu |
 |
| Một chị bán rau củ quả chồm hổm phía sau chợ Bến Thành cũ (nhìn ra con đường Đại dương Tùng Mậu hiện thời) - Ảnh tư liệu |
 |
| Các con phố Đại dương Tùng Mậu, mặt sau chợ Bến Thành cũ sáng 7-10. Tòa nhà Bitexco bên phải ảnh là nơi mấy chị tiểu thương chợ chồm hổm ngồi khi xưa - Ảnh: M.C. |
Thế nhưng hai món tuyệt chiêu nhất nhưng cũng rẻ rề của siêu thị Cũ này là cơm thố và cà phê dĩa.
Nhiều ngày chủ nhật trước năm 1975, mấy thằng con trẻ chúng tôi được mái nhà đưa đi Sở Thú chơi sau khi ghé chợ Cũ ăn đã đời. Ở chợ Cũ, đám tí hon chúng tôi há hốc mồm khi thấy hàng trăm vị khách ngồi xổm trên ghế. Khi ly cà phê oi bức bưng ra trên dĩa, mấy vị khách trong khoảng "thầy Hai" cho tới ông ba gác, đạp xích lô. thợ thuyền đổ ra dĩa, thổi cho bớt nóng và... húp.
Mùi cà phê hot bay ngập quán cà phê, khách trong khoảng "Thầy Nhì" (công chức, trí thức) đến ông xích lô, ba gác ngồi bên nhau chật chội có lẽ đã thành ký ức không dễ dàng quên của người Sài Gòn về ngôi chợ này.
Còn cơm thố đựng trong các thố men hoa xanh nước hồ, hấp trong chiếc xửng phổ thông tầng bằng tre ăn với cá kho khô, canh cải bẹ nấu với cá thác lác ở mấy quán góc Tôn Thất Đạm – Hàm Nghi (hiện còn một quán trên phố Tôn Thất Đạm).
 |
| Quán ăn Tôn Thất Đạm, một khu vực của chợ Cũ sáng 7-10. Ảnh chụp góc ngã tư Tôn Thất Đạm - Hàm Nghi, trước năm 1975 là nơi dồn vào một chỗ phổ thông quán cơm thố - Ảnh tư liệu |
Mỗi thố mức độ một chén cơm ốm nên có ông chạy ba gác ăn lần 5, 6 thố. Dân có tiền thì chỉ ăn 1, 2 thố nhưng thay vì kêu cá kho khô thì kêu gà nướng, bồ câu quay, cá hấp... Giàu có điều kiện kinh tế eo hẹp gì cũng ngồi cạnh nhau ăn rầt chung, nói chuyện với nhau rôm rả...
Riêng món “hầm vĩ bác hột vịt, chưng giấm trục đường” là món cá lù rù (hầm vĩ) trộn phổ biến hột vịt rồi hấp hoặc bác, ăn với rau sống, dưa leo (học giả Vương Hồng Sển đã kể món này ra ngay phần mở màn Sài Gòn năm xưa - 1960).
... Hơn 200 năm có mặt trên đất Sài Gòn (có lẽ khoảng từ khi thành Gia Định 1790 được xây đắp), chợ Bến Thành đã bao phen lận đận, dời đổi, thậm chí có lúc tưởng đã chết.
Nhưng rồi ngôi chợ ấy lại hồi sinh khỏe khoắn, dù sống hè phố vẫn sinh tồn cho đến nay, hơn một thế kỷ... không nhà.
 |
| Trẻ em Sài Gòn trước quán giết mổ heo quay, vịt quay Thiên Nhiên trên phố Hàm Nghi trước 1975. Người mặc áo thun trắng chống nạnh là Xá Xây, thợ chặt giết mổ lúc ấy của tiệm (giờ đã bị mất đi) - Ảnh tư liệu |
 |
| Dãy tiệm giết thịt quay bánh mì san sát trên đường Hàm Nghi trước 1975. Siêu thị Thiên Nhiên (cạnh cột điện) giờ vẫn còn, tiệm bìa trái ảnh giờ là tiệm bánh Như Lan - Ảnh tư liệu |
 |
| Dãy khu chợ trên đường Hàm Nghi, khu chợ Cũ hiện thời. Quán giết thịt quay Thiên Nhiên lẫy lừng hơn nửa thế kỷ trước giờ vẫn còn - Ảnh: M.C. |
 |
| Những nơi công cộng Cũ hiện nay nằm trong khu vực các đoạn đường: Hàm Nghi - Tôn Thất Đạm - Đại dương Tùng Mậu (đoạn từ Ngô Đức Kế đến Hải Triều). Tiệm Cũ cách thức địa điểm chợ Mới (Bến Thành) bây chừ vài trăm mét - Đồ họa: T.Thiên |
Xem thêm: váy ngủ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét