Thủy điện Lai Châu sắp hoàn thiện, mọi công tác đang diễn ra ở đây, vẻ ngoài như an nhàn lắm, âu cũng là kín đáo của một lòng sông chảy trong lòng hồ đang im thin thít mãi tại ngoài kia.
Phòng điều khiển trọng điểm Nhà máy thủy điện Lai Châu.
Bản chất ở từng công đoạn xây dựng thủy điện xưa nay đều gấp rút. Xưa là gấp rút cho làm đường, cho máy móc, cả vạn con người tới ngăn dòng nước lũ. Họ làm đê quai, đào hàng trăm triệu mét khối đất, nổ mìn phá cả triệu khối đá để đắp đập, vận tải hàng chục ngàn tấn máy móc trang bị, rồi lại lắp máy vội vàng cho kịp đạt những mùa nước khác biệt. Nhìn ở bên ngoài, công việc vẫn âm thầm. Đám kỹ sư vẫn sớm sớm, chiều chiều đi về. Cánh văn phòng vẫn săn sóc những luống hoa, vạt cỏ, chăm những hàng cây trĩu quả tới mùa thu hoạch, nhưng mà họ lại sắp bàn giao để từ giã...
Mọi chuyện tới tổ máy cuối với đã diễn ra đúng thời hạn. Bữa nay, ở Lai Châu này, đang bước vào sự hoàn tất cảnh quang xanh quanh nhà xưởng phát điện, làm lại những khu rừng; làm rừng quanh những con đường đã bắt buộc mở, phải dẫn lên nhà xưởng từ thuở những mọi người của ban và các công ty thi công đặt bước chân bắt đầu. Cây cỏ để cho màu da tại đây lành lại, xanh lại như xưa. Bao nhiêu công đoạn kỹ thuật đang làm, lo cho hai tổ máy còn lại chạy êm ro để Nam “Mập” bàn giao cho Nam “Trọc”. Song song với những việc như vậy tại công trường là giải quyết hệ thống những chồng giấy tờ tuyệt vời chuyên dụng cho kiểm toán. Công việc thủy điện y như “Người lái đò trên sông Đà” năm nào của cụ Nguyễn Tuân, vừa vượt qua bao dòng thác. Dòng thác của cụ Tuân không ghi rõ thời kì, còn dòng thác bữa nay, anh em toàn ngành Điện đã vụt qua, cũng “dài đã 7 năm”. Ngày hôm nay “con đò” đang trôi trên đoạn hạ lưu sau con thác. Êm đềm và tưởng như thơ mộng lắm. Nhưng như câu chuyện của viên thượng tá đồn biên phòng Kalang, trấn giữ biên ải biên thuỳ Việt Trung sớm ấy, chỉ cho tôi đoạn sông vị trí phát tích Đà giang trên địa đầu giang sơn, nói với tôi trong mưa: “Nhìn nó êm êm thế thôi anh ạ, có những con xoáy, khi lội qua sông cứ lạc bước chân vào thử xem! Nó hút tụt người và cả con trâu mộng to kềnh dắt đảm bảo. Mất tích trong vài giây!” Nó hút vào đâu? -Tôi tự hỏi và tự giải đáp - Dưới con sông Đà kia có địa điểm là vô số những kẽ đá, lỗ đá, mạch đá nhưng mà dưới chúng, có khi là hang đá ằng ặc nước, tạo ra những dòng ngầm xiết chảy tứ tán vô với, không biết đâu nhưng lần. Các dòng mạch ấy chảy xuôi mãi. Có bao mạch nước chảy ngầm trong lòng đất Bắc bộ! Kín đáo, vì vẫn lặng thầm ngàn năm chảy nhưng tạo ra một sức mạnh vô hạn đã ngàn năm trong mỗi tấc đất Việt.
Tôi cũng sắp từ biệt anh, chị, em tại đây quay về cùng mảnh vườn của nhà tôi tại làng Ngọc Hà. Sớm ngày 14, ngày cuối cùng ở Lai Châu, tôi lên đập. Rạng đông ở Thủy điện Lai Châu tháng 7, cảnh quan thực nhiều chủng loại. Những ngọn núi hùng vỹ bao quanh công trình thủy điện thực lắm sắc màu, khi mặt trời vừa nhô lên trên sườn núi phía Đông. Bên phải tôi có ngọn núi mây tơ choàng lên nó hệt như chiếc khăn voan nhẹ nhàng bay trong gió sớm. Phía kế đấy, lại có ngọn núi rõ ra trong ánh sáng sớm mai từng vạt rừng đậm nhạt, chỗ xanh chỗ vàng, nom như một bức tranh sơn dầu nhưng ai mới vẽ. Ánh lên các vách đá và tại đó có áng mây trắng tơ sương còn đọng bất động trong lũng núi. Cậu lái xe nói, mây đang u ơ. U ơ là tiếng địa phương quê cậu chỉ một người đang ngái ngủ. Mắt mở rồi nhưng mà thân xác còn tại trên giường. Lại trên núi khác phía Tây, nửa núi trên đỉnh hoàn toàn bị che khuất bởi những dải mây đen khổng lồ, nặng trĩu; khi sườn núi lại như dát vàng. Nắng ban mai chiếu vào vách đá phản lại đặc sắc, chiếu vào các cánh rừng nhưng mà làm nên các mảng màu không giống nhau, đậm nhạt khó tả.
Nhà văn Nguyễn Văn Thọ bên bản Mường Mô Mới tái định cư
Đi xuống dưới bờ sông, hãn hữu nghe rõ tiếng cá măng quẫy trên mặt nước bắt đám cá bé nhưng anh em trong đội quản lý mặt hồ sông Đà thượng lưu gọi là đám cá mương. Từ bờ đập thượng lưu nhưng đi lên ngược trong lòng hồ, mới chỉ trong phạm vi phao số không bất khả xâm phạm, tại buổi sớm tĩnh lặng này, khi con nước mới thi thoảng đổ về, để nước đã dâng đầy lên tạo ra một không gian bát ngát. Trong yên ắng, tôi chợt thấy con người cực kỳ nhỏ bé, giữa hồ nước mênh mang, giữa hai bên là ngun ngút rừng nguyên sinh, là vách đá xù xì muôn dạng khi ngàn năm gió đã thổi qua, là bao nhiêu sắc thái của muôn vàn loài cây. Dòng Đà giang của Nguyễn Tuân trong tùy bút năm nào ông viết, đẹp man dại và thơ mộng, dữ dội như thế, hiện giờ đã là hồ.
Gọi là hồ, do từng công trình thủy điện ngăn đập tích nước tạo nên, mà bản chất trong lòng đó vẫn lặng lẽ một dòng chảy, kể cả khi phát điện hoặc xả nước cho hạ lưu hay khi đóng trọn vẹn các cửa đập. Tôi nhận ra dòng chảy ấy, qua đám cây rác rừng, củi gỗ, tre nứa từ thượng lưu đổ về còn chập chờn sát bờ đập. Một cái sà lan lớn đang cập tại mạn trái sông chất đầy củi rác rừng. Ở đấy, có nhà nổi thuộc nhà xưởng thủy điện quản lý. Anh em sông nước tại nhà nhỏ này san sẻ với tôi rằng, Sơn La và Lai Châu đều là hai công trình lớn trên vùng núi Tây Bắc.
Địa chất và khí hậu vùng trên Tây Bắc này có nhiều nét rất đặc trưng khác nhau, cùng một dòng sông mà mỗi vùng một khác. Với một vùng đất mà từng ngọn núi cánh rừng cũng khác. Sự khác nhau ấy tạo ra những cảnh quang khác nhau và cũng đòi hỏi những người làm thủy điện phải hiểu nó rất rõ để khai thác mặt mạnh của tự nhiên song vẫn phải hòa đồng cùng thiên nhiên nhưng cùng tồn tại. Tôi sẽ tạm biệt địa điểm đây, lòng như từng cuộc tạm xa nao nao buồn, dù vẫn hẹn ngày quay lại. Tương lai, sẽ có bao nhiêu du khách lên đây để nhưng chiêm ngưỡng tự nhiên kỳ thú với hai lòng hồ bát ngát Sơn La và Lai Châu, bao nhiêu nét đẹp tân tiến và mộng mơ của những giấc mơ nay đã thành hiện thực: Chinh phục sông Đà. Liệu họ có biết hết hai mươi năm, biết bao nhiêu sớm hôm, biết bao sự kiện của những loài người thủy điện.
Chia tay.
Khi chia tay, vài anh em mới quen 14 hôm mai mà đã biến thành thân mật, vài người đại diện anh em Ban A Thủy điện Lai Châu trên công trường ra tận xe tiễn tôi về.
Lúc chia tay, tôi ôm chặt lấy kỹ sư Quang. Bất ngờ, hai bàn tay tôi chạm tấm lưng mồ hôi ướt sũng như áo vừa ngâm nước của anh bạn trẻ. Tôi hiểu, Quang vừa đi công trường về, vội ra tiễn tôi. Lát nữa thôi, anh sẽ quay lại gian phòng kia cùng ngổn ngang công tác... Có nhẽ Quang không thể biết, nhưng biết cũng không thể hiểu hết, sao bàn tay tôi run rẩy? Bởi vì cùng anh và cả cộng đồng trẻ ở đây, đều đã coi khá nhiều điều khó nhọc của ngày hôm nay trên công trường là chuyện rất đỗi thường ngày. Khi con người ta đã qua cả hàng ngàn ngàn hôm sớm, vượt qua biết bao nhiêu hoàn cảnh, đôi khi sát cạnh cả điều có thể hiểm nguy đến sinh mạng, thì dù hiện thời vất vả tới đâu, vẫn cứ như một ngày sống thường ngày. Bình thường như chúng tôi hôm nào ở trận mạc, những chiến binh “vô danh chiến trận” coi thường toàn bộ gian khó, thiếu thốn, vất vả, mà tạo ra những kỳ tích cũng không cần ai biết tới.
Hiện tại công trình Thủy điện Lai Châu đã vào thời đoạn cuối, đang hoàn thành việc lắp đặt tổ máy số 3, tổ máy cuối với. Sự lao động, không còn khó nhọc, gian nan, đầy kịch tính như vài năm đầu khởi công. Chuỗi ngày hoàn tất để chấm dứt đã gần kề, họ vẫn như ngày thường nhật, vẫn làm việc bất kể thứ bảy và chủ nhật, không tính, ngày chỉ có 8 tiếng trong cả ba ca; vẫn bất chấp ốm đau như con ong siêng năng mải mê hoàn thiện từng phần việc Ban A giao cho, có khi tưởng như họ quên cả ngày sinh nhật của riêng mình; vẫn xác lập một thái độ sống, đã lên tới đây phải biết gạt đi nhiều nỗi nhớ để xây nên một công trình dễ nhìn, ý nghĩa rồi bàn giao lại lên đường xuống Hòa Bình làm lại từ đầu kiến tạo thêm 2 tổ máy cho một nhà xưởng Hòa Bình mới hiện đại và công suất lớn hơn...
Ở cái lúc ôm nhau xiết chặt ấy, tôi càng hiểu mình, suốt 14 sớm hôm qua, vì sao tôi dễ gắn bó với Quang, một trong những mọi người chân thực, tình cảm.
Họ là ai? Họ là ai - dù đó là 1 cháu lái xe, 1 em nuôi quân trung niên, là hàng ngũ kỹ sư nhưng trong đó nhiều người đã cống hiến hết cả tuổi trẻ trên những vùng núi Tây Bắc, lăn lộn cùng 2 công trình Thủy điện Sơn La, rồi Lai Châu - Cái câu hỏi mà qua ba chuyến đi, 14 ngày ăn, nằm vị trí đây, ngày quay lại cùng vai trò “anh bộ đội” đã được lý giải để tôi vững tâm vui mừng chia tay.
Những người trẻ thế hệ hôm nay, bằng lao động trí tuệ và bộ hạ, đã làm nên 2 công trình rất hiện đại, chất lượng cao cao, phân phối thêm đông đảo điện năng cho đất nước, chấn hưng nền kinh tế nước nhà.
Họ chính là: Những chiến sỹ đứng đầu ngọn sóng, chinh phục sông Đà.
***
Về tới Hà Nội. Nhiệt độ ngoài trời ban ngày 40 độ. Đêm, ngoài vườn, tôi vẫn nóng ngột ngạt. Tôi rón rén tới bên thằng con trai đang ngủ ngon, nắm bàn tay bù bụ bé xíu của con tôi, trong gian phòng máy lạnh chạy ro ro. Đột nhiên hồi tưởng ùa về.
Ngày nào, ngay trong và sau chiến tranh ta mới có Thủy điện Thác Bà, Hòa Bình và một vài công trình nhiệt điện bé khác... phân phối điện cho giang sơn, song cả Hà Nội vẫn luôn luôn chập chờn điện nước, một Hà Nội tối thui, để phần lớn đêm trắng, vợ chồng ngồi quạt tay phành phạch, trong tiếng vo ve của bầy muỗi đàn cho đứa con gái đầu... Những khuôn mặt Ban A Thủy điện Sơn La và nay là Lai Châu cùng đồng hiện về với tôi đêm nay. Kể cả người đã khuất. Đêm Hà Nội, một đêm mà từ xa trở về, Hà Nội lung linh, rực rỡ muôn màu, khi tôi vượt qua chiếc cầu Nhật Tân. Một Hà Nội về tổng quan tràn ngập ánh sáng lộng lẫy. Một Hà Nội tối thui hôm nao vụt hóa thân trở nên viên ngọc đồ sộ phát sáng vào vũ trụ, để những người hoặc đi ra trái đất như tôi bớt đi sự tủi hờn.
Tôi bỗng ứa nước mắt trong đêm. Những giọt nước mắt già, của hạnh phúc, của sự tri ân khó cất thành lời, ngữ ngôn nào cũng bất lực.
Nậm Hàng (Lai Châu) và làng Ngọc Hà (Hà Nội) 1/8/2016
Xem tại: tủ điện công nghiệp
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét